Początki pocztówek w Europie i na ziemiach polskich

Pocztówki – te niewielkie kartki ze zdjęciem lub ilustracją i krótką wiadomością – towarzyszyły wielu pokoleniom Polaków jako forma komunikacji, pamiątki z podróży oraz obiekt kolekcjonerski. Choć dziś ich rola w codziennej komunikacji zmalała z powodu mediów elektronicznych, mają bogatą i ciekawą historię w Polsce.

Pierwsze pocztówki pojawiły się w Europie w drugiej połowie XIX wieku jako prosta forma korespondencji – tania, bez koperty i z miejscem na krótką notatkę. Zawdzięczamy je m.in. Austrii, skąd rozprzestrzeniły się do innych krajów już w latach 70. XIX w. 

Na ziemiach polskich pocztówki zaczęły pojawiać się pod koniec XIX wieku, w okresie, gdy teren Rzeczypospolitej znajdował się pod zaborami. Wówczas były często nazywane kartami korespondencyjnymi („Korrespondenzkarte”) i były używane zarówno do wysyłania krótkich wiadomości, jak i dla celów reklamowych czy turystycznych.

Powstanie polskiego terminu „pocztówka”

Choć sama forma kartki z ilustracją przyjęła się wcześniej, polski termin „pocztówka” narodził się w roku 1900. Podczas Pierwszej Wystawy Kart Pocztowych w Warszawie ponad 16 000 głosujących zdecydowało, że nowy polski odpowiednik nazwy „correspondence card” powinien brzmieć „pocztówka”. Autorem zwycięskiej propozycji okazał się Henryk Sienkiewicz, choć zgłosił ją anonimowo. W konkursie pojawiły się też inne propozycje, jak „otwartolist”, „wiadomostka” czy nawet „listowstręt” – jednak „pocztówka” zwyciężyła i na stałe weszła do języka polskiego.

Złota era pocztówek

W pierwszych dekadach XX wieku pocztówki zdobywały ogromną popularność. Były powszechnie wysyłane z wakacji, z wycieczek do gór, nad morze czy do miast. Dla wielu Polaków były sposobem na przekazanie pozdrowień bliskim i dzielenie się obrazami miejsc, które odwiedzali – często zanim powstały pocztówki z motywami lokalnymi i widokami znanych miejscowości.

Po I wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości w 1918 roku produkcja pocztówek nadal rosła. W okresie międzywojennym pełniły też rolę ważnych nośników informacji wizualnej: prezentowały panoramy miast, zabytki, krajobrazy oraz sceny z życia codziennego.

Pocztówki w czasach powojennych i PRL

W latach powojennych i szczególnie w okresie PRL pocztówki stały się nie tylko sposobem komunikacji, ale też formą artystycznej ekspresji i narzędziem propagandy. Wiele z nich prezentowało pejzaże, architekturę, motywy patriotyczne i świąteczne. Charakterystyczne były bogate ilustracje znanych polskich artystów, a także wydawnictwa masowe – np. kartki bożonarodzeniowe czy związane z ważnymi wydarzeniami społecznymi i kulturalnymi.

Pocztówki dzisiaj

Chociaż w dobie internetu i komunikatorów pocztówki nie są już podstawowym środkiem komunikacji, pozostają popularne jako pamiątki z podróży, kolekcjonerskie obiekty i element designu. Dziś często towarzyszą specjalnym edycjom filatelistycznym lub pojawiają się w ofertach Poczty Polskiej, która wciąż emituje kartki z okazji rocznic, wydarzeń kulturalnych i regionalnych.

Znaczenie kulturowe

Pocztówki – dzięki swojemu obrazowemu charakterowi – są bogatym źródłem wiedzy o przeszłości, kulturze materialnej, sposobach podróżowania i sposobie widzenia świata przez kolejne pokolenia. Dla historyków, kolekcjonerów i miłośników nostalgii są nie tylko nośnikiem pozdrowień, ale też małymi oknami do przeszłości.

Strona w trakcie budowy